Środa, 20 września 2017, Eustachego, Filipiny, Faustyny

Choroby odkleszczowe

Kleszcze mogą przenosić kilka różnych chorób, ale w Europie znaczenie epidemiologiczne mają tylko odkleszczowe zapalenie mózgu oraz borelioza. W świadomości przeciętnego człowieka często są one ze sobą utożsamiane. Nic bardziej mylnego.

Borelioza jest chorobą bakteryjną, wywołaną przez krętka Borrelia burgdorferi. Najwięcej jej przypadków występuje latem i jesienią.  Aby zarazić się boreliozą wcale nie trzeba wchodzić do lasu, kleszcze można spotkać w ogródku przydomowym, łące, sadzie, parku miejskim. Do zakażenia dochodzi w czasie bezpośredniego kontaktu zakażonego kleszcza z człowiekiem i przedostania się jego śliny lub wymiocin przez skórę. Nie wszystkie kleszcze są zakażone. Tylko u ok. 2-4% pacjentów występują objawy kliniczne. Ryzyko zakażenia zwiększa się jeżeli kleszcz przebywa w skórze dłużej niż 24-48 godzin lub gdy nastąpiło drażnienie kleszcza poprzez nieumiejętne wykręcanie, przypalanie a zwłaszcza smarowanie tłustymi substancjami, alkoholem, benzyną co prowokuje kleszcza do zwiększenia wydzielania wymiocin i śliny.

Kleszcze należy usuwać w sposób mechaniczny, przy użyciu szczypczyków lub pensety. Należy to zrobić we własnym zakresie, nie jest to wskazanie do wizyty u lekarza. Czasami pomimo poprawnego przeprowadzenia zabiegu, w skórze pozostaje część głowowa, która nie odgrywa żadnej istotnej roli dla zakażenia. Najczęściej po jakimś czasie ulegnie ona złuszczeniu wraz z naskórkiem, dlatego nie należy starać się za wszelką cenę dokonać jej usunięcia. Okres wylęgania boreliozy wynosi najczęściej od 14 do 21 dni, dlatego jeżeli bezpośrednio po ukąszeniu zaobserwujemy zaczerwienienie skóry o średnicy mniejszej niż 5 cm to jest to jedynie reakcja na ukłucie (podrażnienie skóry) i nie świadczy o zakażeniu. Skórę należy wówczas zdezynfekować. Sytuacja taka również nie wymaga wizyty u lekarza. Po usunięciu kleszcza przez około 1 miesiąc (patrz okres wylęgania) należy obserwować okolicę ukłucia pod kątem wystąpienia rumienia wędrującego. Rumień ten jest to lekko wyniesione ponad podłoże zaczerwienienie, powiększające się koncentrycznie o średnicy od 5 do 25 cm i blednące w części centralnej. Wystąpienie tego objawu wymaga wizyty u lekarza w celu podjęcia leczenia.

Nie leczona borelioza może przejść w formę przewlekłą i może zaatakować stawy, ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy oraz serce. Zakażenie nie pozostawia odporności na całe życie, dlatego na boreliozę można chorować kilka razy. Rozpoznanie boreliozy ustala się na podstawie badania, wywiadu oraz obecności swoistych przeciwciał. O zakażeniu świadczy podwyższony poziom przeciwciał w klasie IgM lub istotny wzrost poziomu swoistych przeciwciał w klasie IgG. Wytwarzanie przeciwciał rozwija się wolno w okresie 4-8 tygodni od zakażenia. Przeciwciała nie są wykrywane w ciągu pierwszych 3-4 tygodni, czyli w okresie pojawienia się rumienia. Wykonywanie tego badania w tym okresie jest bezzasadne. Wystąpienie rumienia charakterystycznego dla boreliozy wymaga i uzasadnia rozpoczęcie leczenia antybiotykami. Podwyższone miano przeciwciał w klasie IgM może utrzymywać się nawet do 4-6 miesięcy, a w klasie IgG do 10 lat i nie świadczy o aktywności choroby. Z tego też powodu trudne jest monitorowanie skuteczności terapii.  U 2/3 pacjentów dodatnie miana przeciwciał utrzymują się przez 2-10 lat i nie świadczą one ani o zdrowieniu ani o odporności. Zachorowanie w czasie ciąży nie uszkadza płodu. Brak jest szczepionki przeciwko boreliozie.

Drugą chorobą przenoszoną przez kleszcze jest odkleszczowe zapaleniu mózgu. Jest to choroba wirusowa.  Objawy pojawiają się (o ile w ogóle się pojawiają bo choroba najczęściej przebiega bezobjawowo i kończy się samowyleczeniem) 2-3 tygodnie po ugryzieniu przez kleszcza. Początkowo przypominają one grypę o łagodnym przebiegu. Pojawia się  gorączka, bóle stawów,  czasami nudności, wymioty, uczucie rozbicia, bóle mięśni. Potem, często po przejściowej poprawie, może wystąpić drugi etap choroby, z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. Jego przebieg u 1-2% przypadków może być niepomyślny i kończyć się trwałymi następstwami neurologicznymi z nawet śmiercią. Pozostali zdrowieją bez powikłań.

Reasumując boreliozę można leczyć antybiotykami, ale nie ma możliwości zaszczepienia się przeciwko tej chorobie. Natomiast w kleszczowym zapaleniu mózgu nie ma leczenia przyczynowego, ale za to jest możliwość profilaktyki – szczepień. Szczepienie składa się z 3 dawek. Pierwszą dawkę podaje się w dniu dowolnym, następną po 1-3 miesiącach. Trzecią dawkę podaje sie 5-12 miesięcy po drugim szczepieniu. Ze względu na sezonowość tej choroby optymalnym okresem na rozpoczęcie cyklu szczepień jest zima lub wczesna wiosna.

dr n. med. Ewa Romaszko

 

© 2012. Wszelkie prawa zastrzeżone.